Hronologija: Kako se gradilo Partizansko spomen-groblje u Mostaru
Pedesetih i šezdesetih godina prošlog vijeka u brojnim jugoslovenskim gradovima podizali su se spomenici poginulim u narodnooslobodilačkom ratu. Mostar je bio značajan dio tadašnjeg velikog trenda. Zapravo, kao grad – aktivni učesnik otpora, imao vrlo dobre razloge da postavi svoj spomenik palim borcima. Prema često spominjanom citatu:
Mostar je pred drugi svjetski rat imao osamnaest hiljada stanovnika, a u narodnooslobodilačkom ratu aktivno je učestvovalo blizu šest hiljada, svaki treći stanovnik.
Mostar je u narodnooslobodilačkom ratu dao preko sedamsto i pedeset palih boraca, uglavnom mladića i djevojaka, trinaest narodnih heroja, i više od hiljadu žrtava fašističkog terora.
Svaki deseti Mostarac nije dočekao slobodu.
izvor: “Partizanski spomenik u Mostaru” (1980), Prva književna komuna, str.40.
Hronologija gradnje Partizanskog spomen-groblja u Mostaru u periodu od 1959. do 1965:
![](https://partizansko.info/wp-content/uploads/2023/10/dzemal-bijedic2.jpg)
Incijatorom projekta izgradnje Partizanskog spomen-groblja se smatra čuveni mostarski političar, partizan i komunista Džemal Bijedić.
![Bogdan Bogdanović](https://partizansko.info/wp-content/uploads/2023/04/bogdan-bogdanovic-1-1.jpg)
Početak 1959. godine – odlučeno je da se projekat povjeri već afirmiranom arhitekti iz Beograda, Bogdanu Bogdanoviću.
početak 1960. – donesena je odluka Skupštine opštine Mostara da se podigne spomenik.
![](http://partizansko.info/wp-content/uploads/2023/05/mo-partizansko-tokom-izgradnje-karlo-1024x665.jpg)
Dovedeni su klesari sa Korčule: 10 iz Lumbarde, 4 iz Žrnova, 3 iz Vrnika, i 2 klesara iz Dubrovnika, te grupa Mostaraca.
![](http://partizansko.info/wp-content/uploads/2023/08/03-1.jpg)
Na zidarskim radovima je radilo oko 10 zidara iz Posušja.
Od 1961 – do maja 1963. obavljeni su slijedeći radovi:
![](http://partizansko.info/wp-content/uploads/2023/05/mo-1965-partiznski-spomenik-1965-2-muzej-hercegovine2.jpg)
- Iskopano je i odvezeno 11,000 kubnih metara zemlje, podignuto 4,750 kubnih metara nasipa i u zidove ugrađeno 1,300 kubnih metara betona.
- Otpočelo je oblaganje zidova kamenom
- Završena je drenaža tako da je voda odvedene izvan zidova Spomenika
- Urađena je statika velikog frontalnog zida na kome je ugrađen „kosmos“.
- Iz Dračeva kod Čapljine dotjerano 1,647 kubnih metara kamena
- Počelo je klesanje 12,000 komada profilisanih kvadera (finih, geometrijski isklesanih komada)
Društveno-političke organizacije Mostara odlučile su da je grad jedinstven u svom doprinosu za spomenik. Učestvovale su radne organizacije u novčanim sredstvima, građevinskom materijalu i transportu.
Porodice su davale dobrovoljne priloge, često u naturi (kamen), pa i od kamena od starih mostarskih kuća.
30.4.1963. do 15.5.1964. – prekid radova, tako da su obrađeni detalji od kamena su deponovani na neko vrijeme.
15.5.1964. – nastavak radova.
![](http://partizansko.info/wp-content/uploads/2023/10/foto-omladina-Mostara-na-izgradnji-Partizanskog-1965-1024x746.jpg)
1965. – Omladina je takođe doprinijela kroz radne akcije, a pred kraj je pošumila širu zonu oko spomenika.
![](http://partizansko.info/wp-content/uploads/2023/09/Spomenik-u-brdu-list-Borba-4.-oktobra-1965-842x1024.jpg)
25. septembra 1965. – svečano otvaranje Spomenika, sa proslavama koje su trajale od 17. – 26. septembra.
PARTIZANSKO U BROJKAMA
1 arhitekt, 1 grad
2 klesara iz Dubrovnika
6 terasa na spomeniku
10-tak zidara iz Posušja
17 klesara sa Korčule
200 – približan broj palih boraca sahranjenih u zajedničkoj spomen-kosturnici (od predviđenih 540)
630-810 spomen-ploča postavljeno (tačni podaci ne postoje)
871 kvadratni metar kaldrme utrošen na gradnju
1,193 kvadratna metra kamenih ploča sa starih mostarskih kuća utrošeno na gradnju
1,326 kvadratnih metara – površina šest terasa
1,647 kubnih metara kamena dotjeranog iz Dračeva kod Čapljine
2,950 kvadratnih metara – cvjetna površina na Spomeniku
5,276 kvadratnih metara – površina Spomenika u konturama zidova
5,345 kvadratnih metara – površina pod travom na Spomeniku
11,000 kubnih metara zemlje je iskopano i odvezeno
12,000 kamenih detalja utrošeno na gradnju
15,150 kvadratnih metara – površina Spomenika uz objekat zajedno sa fontanom
87,000 oblutaka iz Neretve utrošeno na gradnju kaldrma
Povezani članci:
Hronologija: Kako je bilo na otvaranju Partizanskog spomen-groblja septembra 1965.
Povezani članci:
Hronologija: Kako je bilo na otvaranju Partizanskog spomen-groblja 25.9.1965.
Pročitaj istorijske članke o Partizanskom spomeniku u Mostaru, pregledaj foto arhiv.